Back

ⓘ Աղձնիք ը, ըստ Մովսէս Խորենացիի Աշխարհացոյցի, կը հանդիսանար Մեծ Հայքի երրորդ նահանգը։ Ասուրաբաբելական արձանագրութիւններուն մէջ կը յիշատակուի Ալզի, ուրարտական սեպ ..



                                               

Աղձնիքի Այր Մարդոց Տարազներ

Աղձնիքի Այր Մարդոց Տարազներ, Հայաստանի Աղձնիք շրջանի տղամարդոց հագուկապին ամբողջութիւնն է։ Աղձնիքի մէջ այր մարդոց ներքնազգեստին համար կը գործածէին ճերմակ կտաւ։ Շալվարը շըլուար կը կարէին բուրդ կերպասէ սեւ կը ներկէին։ Կար շալվարի յատուկ տեսակ՝ մատանի շալվարը, որուն փողքաբերանները եւ կողքի կարերը կը զարդարէին ասեղնագործութեամբ։ Ելակը եւ ապան կամբողջացնէին Աղձնիքի արական տարազը։

                                               

Վանի Թագաւորութեան Քաղաքակրթութիւնը

Վանի թագաւորութիւնը հին արեւելեան ձեւի պետութիւն էր: Անիկա համախմբում մըն էր տարբեր երկիրներու եւ ցեղերու, որոնք իրարու միացած էին բռնի ուժով: Իւրաքանչիւր ցեղ կամ ցեղային միութիւն կը պահէր իր տեղական վարչութիւնը, զօրքը, սովորութիւնները, լեզուն եւ կրօնքը: Այդ ցեղերը յարատեւօրէն կը ձգտէին անկախութեան, իսկ պետութիւնը կը ջանար զանոնք զէնքի ուժով հպատակեցնել: Այս իմաստով, Ուրարտուի պատմութիւնը տեւական միացման եւ անջատման փորձերու պատմութիւն մըն է: Երկրին սահմանները պաշտպանելու եւ ցեղերուն անջատողական ձգտումներուն առաջքն առնելու նպատակով կը կառուցէին բերդաքաղաքներ եւ ամրոցներ: Բերդաքաղաքները ռազ ...

Աղձնիք
                                     

ⓘ Աղձնիք

Աղձնիք ը, ըստ Մովսէս Խորենացիի "Աշխարհացոյցի", կը հանդիսանար Մեծ Հայքի երրորդ նահանգը։ Ասուրաբաբելական արձանագրութիւններուն մէջ կը յիշատակուի Ալզի, ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններուն մէջ՝ Ալզինի ձեւով։

                                     

1. Վարչական բաժանում

Աղձնիքը բաղկացած էր հետեւեալ 11 գաւառներէն.

  • Տատիկ- կեդրոնը՝ ՞
  • Ազնուաց ձոր- Ազնուաց ձոր- կեդրոնը՝ ՞
  • Աղձն կը կոչուէր նաեւ Արզն- կեդրոնը՝ Արզան
  • Երխեթք Երխէթք կը կոչուէր նաեւ Խերխեթք Խերխէթք- կեդրոնը՝ Սղերթ
  • Քաղ- կեդրոնը՝ Քղիմար
  • Անգեղտուն- կեդրոնը՝ Անգղ
  • Գզեղխ- կեդրոնը՝ Գզեղխ
  • Նփրկերտ- կեդրոնը՝ Տիգրանակերտ
  • Սանասունք կը կոչուէր նաեւ Սասուն- կեդրոնը՝ Սանասուն
  • Կեթիկ- կեդրոնը՝ ՞
  • Սալնոյ ձոր- կեդրոնը՝ Սալնոյ ձոր
                                     

2. Աշխարհագրութիւն եւ Երկրաբանութիւն

Աղձնիքը կը գտնուէր Արեւմտեան Տիգրիսի եւ Հայկական Տաւրոսի միջեւ, մօտ 18.000 քմ2 տարածութեամբ եւ ունէր 10 գաւառ։

Բնական պայմաններով կը բաժնուի երկու հակադիր մասերու՝ հիւսիսային, որ Հայկական Տաւրոսի շրջանի մէջ ունի դաժան կլիմա, եւ հարաւային, որուն կլիման տաք է, մակերեւոյթը՝ հարթավայրային։

Դաշտային մասերն էին Անգեղտուն Քեղ, Նփրկերտ եւ Աղձն Արձն, Արզն գաւառները, իսկ լեռնային մասին մէջ՝ Կեթիկ, Տատիկ, Ազնուաց ձոր, Երխեթք, Գզեղխ, Սալնաձոր եւ Սանասունք Սասուն գաւառները։

Արտաշէսեաններու եւ Արշակունիներու օրով Աղձնիքը Մեծ Հայքի չորս բդեշխութիւններէն մէկն էր։ Աղձնիքի խոշոր կեդրոն Տիգրանակերտը "արքունի քաղաք" էր եւ ունէր ներքին ինքնավարութիւն։ Քաղաքը կը կառավարէր թագաւորի նշանակած քաղաքապետը՝ "շահապը" ։

Աղձնիքը հարուստ էր գետերով ու աղբիւրներով, յայտնի էր իր երկաթի ու կապարի հանքերով եւ նաֆթով։ Զարգացած էր խաղողի մշակութիւնը, գինեգործութիւնը եւ անասնապահութիւնը։

                                     

3. Պատմութիւն

Վաղ միջնադար

Մծբինի 40-ամեայ դաշնագրի 298 համաձայն Աղձնիքի դաշտային մասը առնուեցաւ հռոմեական բանակի հսկողութեան տակ։ Մեծ Հայքի 387-ի բաժանումէն ետք Աղձնիքը, բացառութեամբ Աղձն գաւառի, անջատուելով Հայքէն, անցաւ Արեւելեան Հռոմէական կայսրութեանը որպէս առանձին վարչական միաւոր՝ Մեծ Ծոփք անունով, իսկ Աղձնը մնաց որպէս բդեշխութիւն եւ ենթարկուեցաւ Սասանեան Իրանին։ Սասանեաններու աւերած Տիգրանակերտի տեղին մէջ հռոմէացիները կառուցեցին Մարտիրոպոլիս բերդաքաղաքը, որ Աքբա, Ափում եւ այլ ամիրութիւններու հետ միասին կը պահպանէին կայսրութեան սահմանագիծը Սասանեաններու ներխուժումէն։

Մեծ Հայքի 591-ի բաժանումէն ետք Աղձնիքի ամբողջ տարածքն անցաւ Բիւզանդական կայսրութեանը եւ միացաւ Վերին Միջագետք պրովինցիային, սակայն 630-էն ետք վերականգնուեցան նախկին սահմանները։

Արաբական տիրապետութեան շրջան

Աղձնիքի վիճակն արմատապէս փոխուեցաւ արաբական նուաճումներէն ետք 640-650, երբ դաշտավայրային մասին մէջ հաստատուեցաւ արաբական Տիար-ռապիա ցեղը։

VIII դարուն վերջին Աղձնիքին մէջ ստեղծուեցաւ արաբական ամիրայութիւն։ Հայութիւնը մնաց Աղձնիքի լեռնային մասին մէջ՝ շարունակելով իր ձեռքին պահել Հայկական Տաւրոսէն դէպի Միջնաշխարհը տանող լեռնանցները։



                                     

4. Գրականութիւն

Ինճիճեան Ղ., Ստորագրութիւն Հին Հայաստանեայց, Վնտ., 1822

Հիւպշման Հ., Հին Հայոց տեղւոյ անունները, Վեն., 1907

Երեմեան Ս. Տ., Հայաստանը ըստ "Աշխարհացոյց" ի, Երեւան, 1963

Յակոբեան Թ. Խ., Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն, Երեւան, 1968

Յարութիւնեան Բ. Ն., Մեծ Հայքի վարչա-քաղաքական բաժանման համակարգն ըստ "Աշխարհացոյց" ի

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →