Back

ⓘ Հունգարիա Հունգարերէն՝ Magyarország մատեարօրսակ պետութիւն է Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ։ Եւրամիութեան, Շենկենի գօտիի, ՆԱԹՕ-ի անդամ-երկիր է։ 2011 Յունուար 1-էն կէս տ ..



                                               

Վիպապաշտ Ժամանակաշրջանի Երաժշտութիւն

19րդ դարու առաջին կիսուն Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ ծնունդ կառնէ գաղափարական եւ գեղարուեստական իւրայատուկ ուղղութիւն մը՝ Վիպապաշտութիւնը Romantisme, որ կընդգրկէ մշակոյթի բոլոր բնագաւառները:

                                               

ՌՊԳ-7

ՌՊԳ-7 կամ ձեռքի հակաթանկային նռնականետ, դիւրակիր, բազմակի օգտագործման թնդանօթի դէմ ռումբ: ՌՊԳ-7 անունը ծագած է ռուսերէն՝ Ручной Противотанковый Гранатомёт անուանումէն ետք։ Սկիզբը արտադրուածէ Խորհրդային Միութեան մէջ։ Այժմ ան արտադրուած է ռուսական Բազալտ ընկերութեան կողմէ։ Զէնքի ԳՌԱՈՒ-ի ցանկը՝ 6G3: ՌՊԳ-7-ը իր ամրութեան, պարզութեան, աժան գինի եւ արդիւնաւետութեան շնորհիւ դարձեր է աշխարհի ամենալայն կիրառութիւն ունեցող թնդանօթի դէմ զէնքը։ Ներկայ դրութեամբ՝ շուրջ 40 երկիր, կօգտագործէ եւ այդ երկիրը կարտադրէ զէնքի շարք մը տեսակներ։ Այն ժողովրդականութիւն կը վայելէ պարտիզանական անկանոն ուժերու շրջան։ ...

                                               

Applause

"Applause" -ը երգ մըն է ամերիկացի երգչուհի Լէյտի Կակայի կողմէ, իր երրորդ արուեստից ալպոմէն: Յօրինուած եւ արտադրուած է իր եւ DJ White Shadow-ի կողմէ. երգը թողարկուեցաւ 12 Օգոստոս, 2013-ին Interscope Records թողարկման ընկերութեան աջակցութեամբ։ Սկզբնականօրէն այս երգը պէտք էր թողարկուէր 19 Օգոստոսին, սակայն երգը գաղտնագողի փախուստ տուաւ 10 Օգոստոսին։ Երգին մասին մանրամասնութիւններ կու տար Կական 2013 տարուան ընթացքին՝ նաեւ յայտնելով թէ ան այդ երգը գրած է, երբ ինք աշխարհը կը շրջէր Born This Way Ball-ի իր ելոյթները տալու համար։ Երաժշտականօրէն՝ երգը electropop ժանր ունի։ Բառերը կը խօսին, թէ ինչպէս ...

                                               

Սաապ JAS 39 Կրիփէն

Բազմանպատակային Gripen կործանիչը 1980-ականներու կէսերուն ստեղծուեր է իր երկրի պաշտպանութեան համար: Ֆինանսաւորումն սկսած է 1980 թուականին, 1982-ին Շուէտի կառավարութիւնը որոշում մը ընդունած է JAS-39 անունով կործանիչի ստեղծման ծրագիր ծաւալելու: 1985 թուականին շարժիչի փորձարկումներն սկսած են, 26 Ապրիլ 1987-ին կատարուեցաւ առաջին փորձնական կործանիչի դուրսբերումը եւ 1988 թուականի Դեկտեմբեր 9-ին Կրիփէնն առաջին անգամ ելաւ օդ: Ստեղծման ծրագրի բոլոր աշխատանքները 1996 թուականի վերջին աւարտուած են, այդ ատենը փործարկումներուն մէջ ներգրաւուած վեց նաւերը 1800-էն աւելի թռիչք կատարած են, 2300 ժամ օդին մէջ գ ...

                                               

Լողազգեստ

Լողազգեստ, զգեստ մըն է, որ կը գործածուի մարմնոյ մասերը ծածկելու ՝ լողալու, լոգնալու, արեւու լոգանքի եւ ընդհանրապէս բացօթեայ գործունէութեան ժամանակ։ Լողազգեստը ծանօթ իբրեւ՝ maillot, նորաձեւոթեան հնարիչին անունն է, տրուած կիներու մէկ կտոր լողազգեստին։ Մայօ maillot եզր առաջին անգամ կը գործածուի նկարագրելու համար ձիգ-պատշաճեցող մէկ կտոր լողազգեստը 1920 թուականներուն․ ձեռակերտուած համանման jersey հիւսուածքով։ Նոյնպէս, "մայօ" անունը կը գործածուի սահմանելու համար պարի կամ մարզանքի սեղմնահագուստները։

                                               

Պենֆիքա (Ֆութպոլային Ակումբ)

Պենֆիքա, Փորթուգալական ֆութպոլային ակումբ Լիզապոն քաղաքէն։ Փորթուգալի ֆութպոլի առաջնութեան եւ բաժակի բազմակի յաղթող է, ՈՒԵՖԱ-ի Յաղթականներու Լիկայի կրկնակի բաժակակիր։ Ակումբը ստեղծուած է 1904 թուական Փետրուար 28-ին։ "Պենֆիքան" կը համարուի Փորթուգալի առաջնութեան հիմնադիր ակումբներէն մէկը։ Փորթուգալի ամենատիտղոսակիր ակումբներէն մէկն է. Փորթուգալի առաջնութեան 34-անգամեայ յաղթական, Փորթուգալի բաժակի 24-անգամեայ յաղթող եւ երկրի Սուբըրբաժակի 4-անգամեայ նուաճող։ Ակումբի տնային մարզադաշտը "Էշդատիու Տա Լուս" -ն է, որ կը տեղաւորուի 65 647 հանդիսական։ "Փորթօ ՖԱ" -ի եւ "Սպորտինգ ՖԱ" -ի հետ միասին՝ "Պե ...

                                               

Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ

Ասիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ ԵՈՒՆԵՍՔՕ Համաշխարհային ժառանգութիւն Հարաւային Ամերիկայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան Վայրերու ցանկ Ափրիկէի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ Հյուսիսային Ամերիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

                                               

Someone Like You

Ֆիլիփ Ալեն - Երգի կազմող Թոմ Քոյն - Հովանաւոր Տեն Փերրի - լառախաղի հեղինակին օգնական Տեն Ուիլսոն - Երգի հեղինակ, արտադրիչ, ստեղնաշար Ատէլ - Երգի հեղինակ, արտադրիչ, ձայնամարզ Թոմ Էլմհիրսթ - լառախաղի հեղինակ

                                               

Լիւրբուլ ՖԱ

"Լիւրբուլ", անգլիական մասնագիտական ֆութպոլային ակումբ, որ հանդէս եկած է Լիւրբուլի մէջ։ Ներկայիս խումբը կը մասնակցի Բրիմիոր Լիկայի մէջ։ Անգլիոյ մէջ ակումբը տիտղոսներու թիւով երկրորդն է՝ Բրիմիոր Լիկայի 18 տիտղոս, Ֆութպոլի Անգլիոյ բաժակի 7 եւ Ֆութպոլային լիկայի բաժակի մէջ 8 մրցանշային յաղթանակ։ "Լիւրբուլը" միակ անգլիական ակումբն է, որ նուաճած է ամենաշատ թիւով եւրոպական տիտղոսներ. "կարմիրները" յաղթած են 5 Եւրոպական Բաժակ, ԻՒԵՖԱ-ի 3 Բաժակ եւ ԻՒԵՖԱ-ի 3 Սուբըր Բաժակ։ "Լիւրբուլը" հիմնադրիւած է 1892 թուականին եւ յաջորդ տարի արդեն խաղացած Ֆութպոլի Լիկայի մէջ։ Իր կազմաւորման օրէն ի վեր ակումբը կը խաղ ...

                                               

On the Floor

On the Floor, ամերիկացի երգիչ Ճենիֆր Լոբէզի երգը, իր եւ ռեփր Pitbull-ի 7-րդ ալպոմի՝ "Love?" երգերէն։ Երգը գրած են Bilal Hajji, Kinda Hamid, Gonzalo G. Hermosa, Gonzalo U. Hermosa, Achraf Janussi, Armando Perez, Geraldo Sandell եւ արտադրիչ RedOne: Երգը ձայնագրուած է "Տենց-փոփ" -ի մէջ։

                                               

Love?

Ալպոմի սկիզբնական թողարկումը նշանակուած է 2010 Յունուարին, որպէսզի համընկնի "Բլան Բ." ֆիլմի թողարկման հետ: Սակայն "Louboutins" երգին ձախողումէն ետք Sony Music Entertainment-ը եւ Ճենիֆր Լոբէզը որոշեցին լուծել տասնամեայ համագործակցութիւնը, թոյլ տալով Love? -ի բախտը անորոշութեան մէջ։ 2010 թուականին Ճենիֆր Լոբէզը ստորագրած է նոր պայմանագիր Island Def Jam-ի հետ, երբ կը թողարկուի ալպոմը: Ալպոմը կը ներառէ իր մէջ նախկին եղած նիւթերու խառնուրդը, միաժամանակ Tricky Stewart, The-Dream եւ RedOne-ի հետ Island Records-ի պատուերով: Ալպոմին առաջին երգը Island Records-ի ղեկավարութեամբ, կը հանդիսանայ "On the ...

Հունգարիա
                                     

ⓘ Հունգարիա

Հունգարիա Հունգարերէն՝ Magyarország մատեարօրսակ պետութիւն է Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ։ Եւրամիութեան, Շենկենի գօտիի, ՆԱԹՕ-ի անդամ-երկիր է։ 2011 Յունուար 1-էն կէս տարիով նախագահած է Եւրամիութիւնը։ Դրամի միաւորն է հունկարական ֆորինթը։

Տարածութիւնը 93 030 քմ. 2 է, բնակչութիւնը 9 897 541: Մայրաքաղաքը՝ Պուտափեշտ։ Հունկարիան սահմանակից է եոթ երկիրներու՝ Սլովաքիա, Աւստրիա, Սլովենիա, Սերպիա, Քրուաթիա, Ռումինիա եւ Ուքրաինա:

                                     

1.1. Պատմութիւն Սկզբնական Շրջան

Հունգարիոյ ներկայիս տարածքին հնագոյն բնակիչները եղած են սկիւթները, իլլիրիացիները, կելտերը։ 6 րդ դարուն հոս երեւցած են սլաւոնները։ Մինչեւ հոս տեղափոխուիլը հունկարները, որ ուկորական ցեղեր են, քոչուոր կեանք կը վարեին հարաւային Ուրալը, Վօլկա գէտի մերձակա տափաստանները։ Խազարներէ կրած քանի մը պարտութիւններէ ետք հոնէ դուրս մղուեցան։ Ներկայիս հունկարներու նախնիները Կարպատները անցած են եւ Տանուպի միջին հոսանքը բնակեցած են 896 թուականին։ 900-901 թուականներուն անոնք հաղթահարեցին տեղուոյ սլավոնական իշխանականները, ապա գրաւեցան Թրանսիլուանիան։ Հոս անոնք ստացած են սէքեյներու szekelyek աջակցութիւնը, որ հոներու ժառանգներն էին։ Հունկարները նաեւ կասպատակէին Կեդրոնական եւ Հարաւային Եւրոպայի երկիրները։ Աուկսպուրկի մոտ գերմանական զորքերէն կրած պարտութենէն 955 ետք այդ ասպատակութիւնները դադրած են։ Սա ատենները հունկարները կառաջնորդեր Արփատը։ Անոր հիմնած Արփատներու դինաստիան հունկարները կառաւարեցաւ մինչեւ 1301 թուականը։ Արփատներու Կեոզա իշխանի եւ անոր որդիի՝ Իշթուան 1 ինի 997 - 1038, թագաւորած է 1000-էն օրոք Հունկարիոյ մէջ առաջացած է պետական կազմաւորում, ընդունուած քրիստոնէութիւն կաթոլիկութիւն։ Աստիճանաբար հունկարներու տիրապետութիւնը տարածուած է դէպի արեւելք Թրանսիլուանիա եւ հիւսիս Սլովաքիա, ԺԲ դարու սկիզբը միացուած են Քրուաթիան եւ Տալմաթիան։ ԺԳ դարուն թագաւորական իշխանութիւնը թուլցած է, որ հեշտացրած է թաթար-մոնկոլներու ներխուժումը 1241 - 1242 Հունկարիա։ ԺԳ դարու վերջը - ԺԴ դարու սկիզբը Հունկարիան բաժնուած է շարք մը ինքնուրոյն քաղաքական տիրոյթներու։ Թագաւոր Քարլոս Ա-ի ժամանակ 1308 - 42 իշխաններու երկպառակութիւնները դադրած են, զարգացած են քաղաքները։ Բայց անոր յաջորդներուն օրոք հողատէրերու միջեւ հակասութիւնները նօրէն սրուած են։ Ուժեղացած է թուրքերու կողմէ նուաճման վտանգը։ 1456-ին հունկարական, լեհական եւ սերպական միացեալ խումբերը, Եանոշ Հունեատի զօրավարի գլխաւորութեամբ, Պելկրատի մոտ յաղթած են թուրքերը։ Մաթեաշ Հունեատի թագաւորի օրոք 1458 - 90 կեդրոնական իշխանութիւնը ամրապնդուած է, Հունկարիոյն կցուած են Մորավիա, Սիլեզիա եւ Արեւելեան Աւստրիա։

                                     

1.2. Պատմութիւն Հունգարիոյ Թուլացում Եւ Մասնատում

1526-ին Մոխաչի ճակատամարտէն ետք Հունկարիոյ միջին մասը սկսաւ թուրքերու տիրապետութեան շրջանը, արեւմտեան եւ հիւսիսային մասերը անձնական ունիայով միաւորուեցան Աւստրիոյ հետ, Հունկարիոյ նախկին տիրույթներու մէկ մասն ալ անցավ Թրանսիլվանիա իշխանութեան։ 1687-ին հունկարական հողերը անցան Հապսպուրկներուն։ 1703 - 1711-ին Հունկարիոյ մէջ տեղի ունեցավ ազգային-ազատագրական ապստամբութիւն՝ Ֆերենց II Ռաքոցիի ղեկաւարութեամբ, որ աւարտեցաւ անհաջողութեամբ։ Հունկարիան մնաց Հապսպուրկներու տիրապետութեան տակ։ XVIII դ. վերջին Հունկարիոյ արտադրողական ուժերը զարգացան, սկզբնաւորուեցան դրամատիրաական հարաբերութիւնները։ 1848 - 1849-ին տեղի ունեցավ միջին դասակարգի յեղափոխութիւն, որ ճնշուեցաւ ցարական Ռուսաստանի աջակցութեամբ, որ կը գլխաւորէր կեներալ Իվան Փասքեւիչ։ 1866-ին աւստրո-պրուսական պատերազմին կրած պարտութիւնէն ետք Հապսպուրկները, զիջելով Հունկարիոյ տիրող դասակարգի պահանջներուն, ստեղծեցին 1867 Աւստրո-Հունկարական միասնական միապետութիւն, որտեղ Հունկարիան, ինչպէս եւ Աւստրիան, կը դիտուէր պետութեան ինքնուրոյն մաս։ Հունկարիոյ կազմի մէջ մտան, բացի բուն Հունկարիայէն, նաեւ Սլավոնիան, Քրուաթիան, Թրանսիլուանիան։ Հունկարիոյ մէջ կը գործէր իր օրենսդիր մարմինը՝ Országgyűlés։ 1914 - 1918-ի առաջին համաշխարհային պատերազմին Աւստրո-Հունկարիան Գերմանիոյ դաշնակիցն էր։

                                     

1.3. Պատմութիւն Հունգարիոյ Հանրապետութիւն

1918-ի Հոկտեմբերին սկսաւ ընդհանուր գործադուլ, որ վերաճեց քաղքենի-դեմոկրատական յեղափոխութեան։ Իշխանութեան գլուխ անցաւ միջին դասակարգը։ Նոյեմբեր 16-ին Հունկարիան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն։ Իշխանութեան գլուխը անցաւ Միհայ Քարոյի Mihály Károlyi, որ յետոյ դարձաւ Հունկարիոյ առաջին հանրապետութեան նախագահը։ Ան հրամայեցաւ, որ Հունկարական Բանակը զինաթափուէ առանց որեւիցե դիմադրութեան։ Ռումինիան կը վերահսկէր Թրանսիլուանիան եւ արեւելեան Հունկարիոյ այլ մասերը եւս, Չեխ-Սլովակիան կը վերահսկէր հյուսիսային տարածքները եւ միացեալ Սերպական եւ Ֆրանսական բանակը կը վերահսկէր հարաւը։ Սա տարածքները ունեցած էին ան գրաւած ազգերու մեծամասնութիւնը, սակայն գրաւած էին ազգային սահմաններէն հեռու։

1919 Մարտին Հունկարիոյ մէջ իշխանութեան եկան համայնավարները, ապրիլ ամիսը Պէլա Քունը հռչակեցաւ Հունգարիոյ Սովեթական Հանրապետութիւնը։ Նախորդի նման ան ունեցաւ կարճ կեանք։

1920 Յունիսի 4-ին Թրիանընի պայմանագիրին հետ Հունկարիան կորցրեցաւ իր տարածքներու 72%-ը, իր միակ Ֆիումէ ծովային նաւահանգիստրը եւ երեք ու կէս միլիոն էթնիք հունկարացիներ: Հունկար բնակիչներու շուրջ մէկ երրորդը տասը միլիոնէն 3.4-ը դարձան հարեւան երկիրներու փոքրամասնութիւններ։ Հունկարիո քաղաքական վերնախաւը կը պահանջէր պայմանագիրին վերանայումը։ Որոշներ կուզէին վերականգնիլ նախկին տարածքը, միւսներ՝ միայն հունկար մեծամասնութիւն ունեցող տարածքները։



                                     

1.4. Պատմութիւն Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ

1939-ին Հունկարիան միացավ Հակա-ինտերնեան պակտին, իսկ 1940-ին՝ Պեռլինի պակտին։ Մասնակցեցաւ Չեխոսլովաքիոյ անդամահատմանը 1938 - 1939՝ ստանալով Ալովաքիոյ մէկ մասը, Անդրկարպատեան Ուքրաինան եւ Հիւսիսային Թրաեսիլուանիան։ Որպէս ֆաշիստական Գերմանիոյ դաշնակից-արբանեակ մասնակցեցաւ Հարաւսլավիոյ եւ ԽՍՀՄ-ի վրայ հարձակումներուն։ Մարտ 1944-ին գերմանական զորքերը բռնատիրեցին Հունկարիան՝ երկրին մէջ հաստատելով Ֆ. Սաւաշիի ահաբեկչական վարչակարգը։ Հոկտեմբեր1944-ին սովետական զորքերը մտան Հունկարիա, 22 Դեկտեմբեր-ին Տեպրեցենի մէջ կազմուեցաւ Ազգային ժամանակաւոր կառավարութիւն, որ պատերազմ յայտարարեց հիթլերեան Գերմանիոյ։ Ապրիլ 41945-ին սովետական բանակը աւարտեց Հունկարիոյ ազատագրումը։ Համադեմոկրատական յեղափոխութիւնը վերաճեց սոցիալիստականի։ 25 Սեպտեմբեր1945-ին Հունկարիան դիվանագիտական հարաբերութիւններ հաստատեց ԽՍՀՄ-ի հետ։

                                     

1.5. Պատմութիւն Ետպատերազմական Շրջան Եւ Նոր Պետութիւն

Նազիսթական Գերմանիոյ անկումէն ետք խորհուրդային զօրքերը գրաւեցան Հունկարիոյ ամբողջ տարածքը։ Երկիրը Խորհուրդային Միութեան արբանեակ դարձնելու համար ղեկավար ընտրուեցավ Մաթեաշ Րաքօշին Հունգարերէն՝ Mátyás Rákosi, որուն կառավարութիւնը սկսեցաւ վարել ընկերվարական կարգերու հաստատումին քաղաքականութիւն։ Նօր կարգերը արմատաւորելու համար Րաքոշին սթալինական ՊԱՔ-ի նմանութեամբ ստեղծեցաւ գաղտնի ոստիկանութիւն։ Հետեւեցան զտելու գործողութիւնները եւ 1948-էն մինչեւ 1956 թուականները մօտաւորապէս 350 000 պաշտօնեաներ եւ մտւորականներ բանտարկուեցան կամ սպաննուեցան: Տարբեր հաշուարկներով համարեայ 600 000 հունկարներ արտաքսուեցան դէպի խորհուրդային աշխատանքային ճամբարներ, անոնցմէ 200 000-ը մահացան գերութեան մէջ։

Վարշավիոյ համաձայնագիրը Հունկարիան միացաւ 1955 Մայիսին, հաջորդ տարին երկիրին մէջ սկսեցաւ կառաւարութեան դէմ տրամադրութիւններու զարգացումը։ Ցուցարարները ճնշելու համար 1956 Հոկտեմբերի 23-ին Պուտափեշտ մտցուեցան խորհուրդային հրասայլեր։ Լիակատար քաօսէն խուսափելու համար վարչապետ Իմրէ Նադիը խոստացաւ ազատ ընտրութիւններ եւ Հունկարիան հանեցաւ Վարշավիոյ համաձայնագիրէն։ Այնուամենայնիւ, անկարգութիւնները շարունակուեցան, Հոկտեմբեր 30-ին խորհուրդային զօրքերը հանուեցան Պուտափեշտէն եւ զօրակայուեցան Հունկարիոյ այլ շրջանները։ Որոշ ժամանակ երկիր անց մուտք գործեցան եւս 150 000 զինուոր եւ 2500 հրասայլ։

                                     

2. Անուն

Երկիրին անունը կու գայ ազգին անունէն, նոյն բանաձեւով Հունգարերէն Magyarország անունն է, -ország վերջավորութիւնը կը համապատասխանէ հայերէնի -ստանը։ Այլազգիները երկիրին անունին համար կօգտագործեն հիմնականը հունկար, ունկար ձեւերը, անգլիերէն՝ Hungary, գերմաներէն՝ Ungarn, ֆրանսերէն՝ Hongrie, վրացերէն՝ უნგრეთი, սերպերէն՝ Маарска, չեխերէն՝ Madarsko, ղազախերէն՝ Мажарстан:

  • 1898 Սեպտեմբեր 11-ին գերմանացի աստղագէտ Մաքս Ուօլֆին յայտնաբերած աստղանմանը կոչուած է Հունկարիա 434 Hungaria
                                     

3. Աշխարհագրութիւն

Հունկարիոյ Աթլասը Վիքիմեդիային մեջ Hungary

Հունգարիան կը գտնուի եւրոպայի կեդրոնը։ Մայրաքաղաքը Պուտափեշտն է։ Հիւսիսէն կը սահմանակցի Սլովաքիային, Ուքրաինային, արեւմուտքէն՝ Աւստրիային եւ Սլովենիային, Հարաւէն՝ Սերպիային եւ Քրուաթիային, Արեւելքէն Ռոմանիային։

                                     

3.1. Աշխարհագրութիւն Բնութիւն

Հունգարիան կը զբաղեցնէ Ալբերով եւ Կարպատներով շրջապատուած Միջինտանուպեան հարթավայրի մեծ, հիւսիսային մասը։ Տանուպը երկիրը կը բաժնէ 2 մասի։ Անոր արեւելեանը Միջինտանուպեան մեծ դաշտավայրն է՝ Ալֆիոլտը բարձրութիւնը՝ 100 - 200 մ, որ հիւսիսէն եզրաւորուած է Կարպատներու համակարգին պատկանող լեռներու շղթայով 800 - 1000 մ։ Այստեղ, Մատրա լեռնազանգուածին մէջ է Հունտարիոյ ամենաբարձր կետը՝ Քեքեշ լեռը 1015 մ։ Տանուպի աջափնեայ մասը կը զբաղեցնէ խիստ մասնատուած Տունանթուլ հարթավայրը, որտեղ կը գերիշխեն 150 - 200 մ բարձրութիւնները։ Տունանթուլը հատուած է Միջինհունարական լեռներու գոտիով բարձրութիւնը՝ 400 - 700 մ, անորմէ հարաւ-արեւելք առանձին կը բարձրանայ Մեչեկ լեռնազանգուածը բարձրութիւնը՝ մինչեւ 682 մ։ Երկրի հիւսիս-արեւմուտքը կը գտնուի Միջինտանուպեան փոքր դաշտավայրը՝ Քիշալֆիոլտը բարձրութիւնը՝ 120 - 180 մ, որուն միայն հարաւային մասը կը պատկանի Հունկարիոյ։ Արեւմուտքէն ան եզրաւորուած է Ալբերի նախալեռներով բարձրութիւևը՝ 500 - 800 մ։ Երկրաբանական կառուցուածքին մէջ կը գերիշխեն պալեոզոյի եւ մեզոզոյի հասակի նստուածքային ապարները։



                                     

3.2. Աշխարհագրութիւն Վարչական Բաժանում

Վարչականորէն կը բաժնուի 19 մետիեներու մարզերու։ Պուտափեշթ, Տեպրեցեն, Տիոր, Միշգոլց, Փեճ եւ Մեթեթ քաղաքները վարչական առանձին միաւորներ են։

                                     

3.3. Աշխարհագրութիւն Կլիմայ

Կլիման բարեխառն Է, ցամաքային։ Յուլիսի միջին ջերմաստիճանը 20 - 22.5 °C Է, Յունուարին՝ -2-էն մինչեւ -4 °C: Տարեկան տեղումները 900 մմ-էն երկրի հարաւ-արեւմուտքը մինչեւ 450 մմ են Ալֆիոլտի կեդրոնը եւ արեւելքը։

                                     

3.4. Աշխարհագրութիւն Ներքին ջուրերը

Հունկարիոյ գետային ցանցը կը պատկանի Տանուպի աւազանին, որ 270 կմ երկարութեամբ կը բաժնէ երկիրը հիւսիսէն հարաւ։ Տանուպի գլխաւոր ձախ վտակը Թիսան Է, Հունկարիոյ մէջ առաւել խոշոր աջ վտակներէն են Ռապան, Շիոև, Տրաւան։ Լիլճերը քիչ են. ամենախոշորը Պալատոնն Է։

                                     

3.5. Աշխարհագրութիւն Հողեր

Կը գերակշռեն սեւահողերը։ Լեռնային եւ բլուրային շրջաններուն մէջ կան գորշ անտառային եւ ճմա-քարպոնատային, Տանուպի եւ Թիսայի հովիտներուն մէջ՝ սղիւվիալ հողեր։ Տարածքի 17%-ը անտառածածկ Է։

                                     

3.6. Աշխարհագրութիւն Բուսականութիւն

Ալֆիոլտը ծածկուած է տափաստանային բուսականութեամբ, այժմ անոր զգալի մասը հերկուած Է։

                                     

3.7. Աշխարհագրութիւն Կենդանական Աշխարհ

Կենդանիներէն տարածուած են նապաստակը, դաշտամուկը, գետնասկիուռը, աղուէսը, ոզնին, տափաստանային եւ անտառային թռչուններ, գետերուն եւ լիճերուն մէջ՝ շիղաձուկը, պրամը, գայլաձուկը եւ այլն։

                                     

4. Տնտեսա-աշխարհագրական ակնարկ

Հունգարիան արուեստա-ակրարային երկիր է։ 1976-ին ժողովրդավարական տնտեսութեան մէջ զբաղուածներու 44% ֊ը բաժին կիյնար արդիւնաբերութեան, 21%-ը՝ գիւղատնտեսութեան։

                                     

5. Պետութեան Կառուցուածքը

Հունկարիան խորհրդարանական ժողովրդավարական երկիր մըն է։ Խորհրդարանը կը կոչուի Պետական Ժողով, որուն անդամներու ընտրութիւնները կը կայանան չորս տարին մեկ։ Կառաւարութեան գլուխը կը համարուի վարչապետը։ Երկիրին նախագահը կընտրուի Պետական Ժողովի կողմէ՝ հինգ տարի ժամկէտով։

                                     

5.1. Պետութեան Կառուցուածքը Քաղաքական կուսակցութիւններ

Հուկարիոյ մէջ Պետական Ժողովը ներկայացուած ազդեցիկ քաղաքական կուսակցութիւնները չորսն են։ Քաղաքական դաշտին մէջ գերիշխող դիրք կը գրաւէ աջ պահպանողական Ֆիտես կուսակցութիւնը, որուն անդամ է ներկայիս վարչապետ Վիքդոր Օրպանը։

                                     

5.2. Պետութեան Կառուցուածքը Արդիւնաբերութիւն

Հունգարիոյ հանքա-հումքային եւ ուժանաբանական աղբիւրները սահմանափակ են։ Ուժաբանութեան հիմքը ածուխն է, որ մազութի պազայի վրայ կառուցուած են խոշոր ՋԷԿ-եր։ Կարդիւնահանեն Պոկսիթներ 2-րդ տեղը Եւրոպայի մէջ, երկաթի ցած տեսակի հանքանիւթ, մանկան, բազմամետաղներ, քաոլին, ինչպէս նաեւ փոքր քանակութեամբ նաւթ եւ կազ։ "Բարեկամութիւն" նաւթամուղով ստացուող նաւթի պազայի վրայ Սազհալոմպատիոյ մէջ ստեղծուած է նաւթավերամշակման խոշոր գործարան, իսկ "Բարեկամութիւն-2" նաւթամուղով ստացուող նաւթի պազայի վրայ հզոր գործարան կը գործէ Լենինվարոշի մէջ։ Փակշ քաղաքի մէջ կը կառուցուի հունկարիոյ առաջին աթոմակայանը։ Հունկարիոյ մեքենաշինութիւնը մասնագիտացած է առաւելապէս ոչ մետաղատար ճիւղերու գծով՝ ելեքդրականական ուժ, հատկապէս կապի թեքնիք, Պեճի քիմիական պարարտանիւթերու գործարանը ելէք-թրոնիքա եւ սարքաշինութիւն, նաեւ փոխադրամիջոցային թողարկում՝ ներքին այրման շարժիչներու եւ այդ հիման վրայ տիզելային ուղեւորատար գնացքներու, հեծանիւի, բեռնատար ինքնաշարժերու, նաւերու եւ հատկապէս հանրակառք "Իկարուս" մակնիշի արտադրութիւն։ Մեքենաշինութեան 3/5-ը կեդրոնացած է Պուտափեշտի մէջ։ Խոշոր կեդրոններ են նաեւ Տիորը, Միշկոլցը, Տեբրեցենը, Սեկեշֆեհերվարը։



                                     

5.3. Պետութեան Կառուցուածքը Քիմիական Արդիւնաբերութիւն

Քիմիական արդիւնաբերութիւնը կը հենի բնական կազի եւ նաւթաքիմիական կիսեփի վրայ։ Գլխաւոր ճիւղերն են հանքային պարարտանիւթեր։ Զարգացած է դեղագործական արդիւնաբերութիւնը, որուն արտադրանքի 2/3-ը կարտահանուի։

                                     

5.4. Պետութեան Կառուցուածքը Սնունդի Արդիւնաբերութիւն

Սնունդի արդիւնաբերութեան առաջատար ճիւղը պահածոներու արտադրութիւնն է։ Զարգացած են նաեւ թռչնավերամշակման, մսեղենի եւ հրուշակեղենի ճիւղերը։ Հիւսուածոյի արտադրանքի շուրջ 1/2-ը կու տայ բամպակեղենի, 1/5-ը՝ բուրդեղենի արդիւնաբերութիւնը։ Հիւսուածոյի ճարտարութե 3/5-ը կեդրոնացած է մայրաքաղաքին մէջ։

                                     

6. Գիւղտնտեսութիւն

Հունգարիոյ հողերու պաշարի 52.3%-կը կազմեն վարելահողերը, մարգագետիններն ու արոտավայրերը՝ 14.1% ֊ը, խաղողի եւ պտղատու այգիները եւ բանջարանոցները՝ 5.6%֊ը։ Վարելահողերուն 14.2% ֊կը պատկանի պետութեան, 80.6% ֊ը՝ համագործակցական բաժանմունքներուն, 2% ֊ը՝ մենատնտեսներուն, 3.2%֊կը կազմեն տնամերձները։ Ցանքատարածութիւններուն մեծ մասը կը զբաղեցնեն հացահատիկային հողագործութիւն հիմնականորէն ցորեն եւ եգիպտացորեն։ Շաքարի ճակնդեղի ցանքերը կենդրոնացած են Կիշալֆիոլտի եւ Ալֆիոլտի հարաւ-արեւելքին մէջ։ Կը մշակեն նաեւ արեւածաղիկ եւ կանեւ։ Խաղողի եւ պտղատու այգիներու հիմնական զանգուածը կը գտնուի Տանուպի եւ Թիսայի միջագետի մէջ. տեսակաւոր գինիներու արտադրութեան համար օգտագործուող խաղողի այգիները կը գտնուին լեռներու հարաւային լանջերուն։ Պտղաբուծութիւնը եւ բանջարաբուծութիւնը առանձին տարիներու կու տան գիւղատնտեսութեան արտահանութեան 1/3-ը։ Անասնապահութեանը բաժին կինայ գիւղատնտեսութեան համախառն արտադրանքի 44%֊ը եւ գիւղատնտեսութեան ամբողջ արտահանութեան մինչեւ 40% ֊ը։ Հիմնական ճիւղը խոշոր եղշերաւոր անասուններու բագմացումն է։

                                     

7. Ճենապակիի արտադրութիւն

Ճենապակեայ սպասքեղէնի արտադրութիւնը կը պատկանէ 1826-ին հիմնուած Հերենտի գործարանը, որը աշխարհի մէջ խոշորագոյններէն մին կը համարուի։ 19 րդ դարու կէսերը ան Հապսպուրկի դինաստիոյ եւ Եւրոպայի այլ ազնուական ընտանիքներու մատարարը կը համարուէր։ Անոր շատ դասական նախշերը մինչ այժմ կօգտագործուին։ Քոմունիզմի անկումէն ետք ֆաքթըրին 75%-ով անցած է ղեկավարներու եւ աշխատողներու ձեռքը եւ իր արտադրանքը կարտահանէ 60-էն աւել երկիրներ։

Ժոլնաիի ճենապակիի ձեռագործութիւնը հիմնած է Միքլոշ Ժոլնաին Պեճը 1853, արտադրելու համար խեցեգործական աղիւսներ եւ սալիկներ։ Ընկերութիւնը սկսեցավ կիրառել էօզինով թրծելու եղանակը եւ փիրոկրանիթե խեցեղէնը։ Անոր որդին հետագային դարձաւ սեփականատէրը եւ իր արտադրութիւնը դարձրեցաւ աշխարհի մէջ յայտնի, ցուցադրելով իր արտադրանքը քանի մը համաշխարհայի տօնավաճառներու եւ ցուցահանդէսներու մէջ, որոնցէն՝ 1873-ին Վիեննայի, այնուհետեւ՝ 1878 Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդէսը, ուր Գրան Փրի շահեցաւ:

                                     

8. Խոհանոց

Հունգարական խոհանոցը հունկարական մշակոյթի անբաժան մասը կը կազմէ, որպէս հիւրընկալութեան արուէստ։ Աշխարհի մէջ յայտնի կերակրատեսակ մըն է կուլեաշը gulyás։ Ճաշերու մէջ կարմիր տաքդէղ՝ փափրիքա աւելցնելը եւրոպացիներու համար կը համարուէ հունկարական նօրամուծութիւն մը։ Տաքդէղի յատուկ տեսակէն ստացուող փոշին բնորոշ հունկարական խոհանոցի մէջ ամենէ յաճախ օգտագործուող համեմունքներէն մէկն է։ Ամենէ որակեալ փափրիքան կը բերուէ Kalocsa քաղաքէն։ Գինիներ

Գինիներու գիտակները կը համարեն, որ Հունկարիոյ տարածքը գինի ստանալու համար կատարեալ է։ Քոմունիզմի անկումէն ետք գինեգործութիւնը վերածնունդ կապրէ։ Որակեալ գինիներու տեսականին կաճէ տարիէ տարի։ Ամենէ յայտնիներէն կը համարուի Թոքաի Tokaji գինին։ Սա գինին գովասանքներու արժանացած է կարգ մը նշանաւոր գրագէտներէ եւ երգահաններէ՝ Պէթհովըն, Լիսթ, Շուպրթ եւ Կեոթէ։ Թոքաիի մասին Լուի 14 րդ ըսած է՝ "Գինիներու արքայ, արքաներու գինի:"

                                     

9. Մարզական

Հունգարիան մեկ շունչի հաշիւով ողիւմպիական մետալներու քանակով աշխարհի մէջ երրորդ դիրք կը գրաւէ, եւ երկրորդը՝ ոսկեայ մետալներու։ Միայն եոթ երկիրներ՝ Միացեալ Նահանգներ, ԽՍՀՄ/Ռուսիա, Միացեալ Թագաւորութիւն, Ֆրանսա, Չինաստան, Իտալիա եւ Գերմանիա շահած են Հունկարիայէն աւել ողիւմպիական մետալներ։ 211 երկիրներու շարքը բոլոր ժամանակները շահած ողիւմպիական մետալներու քանակով 476 կը զբաղեցնէ 8 րդ դիրքը։

                                     

10. Հունգարիոյ Հայերը

Հայերը Հունգարիոյ մէջ բնակութիւն հաստատած են X-XI դարերէն։ XIII դ. Հունգարիոյ մայրաքաղաք Էստերկոմի մէջ եղած է հայկական թաղամաս։ XIII դ. Կիլիկիոյ հայոց թագաւոր Լեւոն Բ-ի եւ Հունգարիոյ թագաւոր Անդրաշ II-ի միջեւ կնքուած է բարեկամութեան պայմանագիր։ XV-XVI դդ. շուրջ 3000 հայ ընտանիք ներգաղթած է Թրանսիլուանիա կը մտնէր Հունկարիոյ կազմին մէջ։ Հայերը հիմնած են Գեռլա, Եղիսաբեթուպոլիս այժմ՝ Տումպրուեն քաղաքները, որոնք ունեցած են ներքին ինքնավարութիւն՝ քաղաքային վարչութիւն եւ դատարան, հայ քաղաքապետ, կառուցած են եկեղեցիներ, հիմնած դպրոցներ։ Հայերու հիմնական զբաղմունքը արհեստներն ու առեւտուրն էր, որ խրախուսած են իշխաններն ու թագաւորները՝ տալով զանազան արտոնութիւններ։ Լէոբոլ I-ը հայկական բնակավայրերը յայտարարած է քաղաքներ, Քառլոս VI-ը թագաւորական ազատ քաղաքներու իրավունք շնորհած է Գեռլա 1726 եւ Եղիսաբեթուպոլիս 1733 քաղաքներուն։ 1791-ին Հունկարիոյ պետական ժողովը հայերուն պաշտոնապէս յայտարարած է երկրի լիրավ քաղաքացիներ։ Հայկական ծագումով նշանաւոր հունգարացիներ են կեներալներ՝

  • Էրնեո Քիշ 1799-1849՝ Արատի նահատակներէն մին
  • Վիլմոշ Լազար 1817-1849
  • Եանոշ Ցէց 1822-1904

Նաեւ հայկական ծագում ունեցած է հօրական կողմէ, որ կրած է Սլոսեան մականունը Ֆերենց Սալաշին 1897-1946։ Ան երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիները ստեղծած է ազգային-ընկերվարական կուսակցութիւն, անոր համարած են Հիթլերի "վերջին դաշնակիցը": Խումբ մը հայ մտաւորականներու ջանքերով գաղութը ապրած է մտաւոր եւ հոգեւոր զարթոնք։ Հրատարակուած են հայագիտական գիրքեր, եւ հիմնադրուած են Հայկական թանգարանը։ 1887-ին հրատարակուած է "Արմենիա" ամսագիրը հունգարերէն։ Ազգային ինքնագիտակցութեան արթնացումը դանդաղեցուցած է ձուլման ընթացքը։ Հայ համայնքները որոշ աշխուժացում ապրած են 1915-ի Մեծ եղեռնիին փրկուած արեւմտահայերու ներգաղթով։ 1919-ին հիմնուած է "Մասիս" ընկերութիւնը հրատարակած է "Նոր դար" պարբերաթերթը, 1920-ին՝ Հունկարիոյ հայ միութիւնը։ 1945-ին Պուտափեշտի մէջ կառուցուած է հայկական մատուռ։ Կը գործէ Ս. Գրիգոր հայկական եկեղեցին։ 1980-ական թուականներուն կազմակերպուած է հայ-հունկարական մշակութային ընկերութիւնը, 1987-ին խումբ մը հայ մտաւորականներու ջանքերով՝ "Արմենիա" ընկերութիւնը։ Տարբեր գնահատականներով ներկայիս Հունկարիոյ մէջ կը հաշուէ 3.5-էն 30 հազար հայ, որոնցմէ շատեր հայերէն չեն գիտեր։

                                     

10.1. Հունգարիոյ Հայերը Դիւանագիտական Կասեցում

Դիւանագիտական հարաբերութիւնները Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Հունգարիոյ Հանրապետութեան միջեւ հաստատուած են 1992-էն։ 2012 Օգոստոս 31-ին դիւանագիտական կապերը ժամանակաւոր կասեցուած են։ Պատճառը ցմահ դատապարտուած ազրպեյճանցի սպայ Ռամիլ Սաֆարովը Հունկարիոյ կողմէ Ազրպեյճանը հանձնելը եղած է։ Ռամիլ Սաֆարովը Պուտափեշտին մէջ հայաստանցի զինուորական Գուրգեն Մարգարեանը քնած ատենը կացինով սպաննած էր։

                                     

11. Բնակչութիւն

2015 թուականի տուեալներով Հունկարիոյ բնակչութիւնը 9 897 541 հոգի կազմած է, աշխարհի մէջ 176 րդը: Բնակչութեան խտութիւնը 107 մարդ/քառ.ք.մ. է, որը աշխարհի միջինէն մօտ երկու անգամ բարձր է։ Այլ եւրոպական երկիրներու նման Հունկարիան ունէ ցածր ծնելիութիւն, 2015-ի գնահատականներով վերարտադրողականութեան գործակիցը կը կազմէ 1.43 ծնունդ/կին, որ բնակչութեան աճին համար պահանջուող 2.1-էն ցածր է։ 2013-ին ծնունդներուն 45.6%-ը կիյնար չամուսնացած կիները: Կեանքին միջին տեւողութիւնը քոմունիզմի անկումէն ետք կը մեծնայ, տղամարդերունը 71.96 տարի կազմած է, կիներունը՝ 79.62 տարի: Բնակչութեան 99.6%-կը տիրապետէ Հունգարերէնը, որուն 0.7%-ին համար 68 458 հոգի ան կը համարուի երկրորդ լեզու: Այլ լեզուները տիրապետողներ են, անգլերէնը՝ 16 %, գերմաներէնը՝ 11.2 %, ռուսերէնը՝ 1.3 %, ֆրանսերէնը՝ 1.2 %: 2015-ի տուեալներով բնակչութեան 85.6 %-ը հունկարներ են, 3.2 %-ը՝ գնչուներ, 1.9 %-ը՝ գերմանացիներ, այլազգիները կը կազմեն 2.6 %-ը՝ 0.3%-ական՝ սլովաքներ եւ ռումիններ: Հունկարիոյ բնակչութիւնը կը դաւանէ քրիստոնէութեան տարբեր ճիւղերը՝ կաթողիկութիւն՝ 37.2 %, կալուինականութիւն՝ 11.6 %, լութերականութիւն՝ 2.2 %:

                                               

Midnight Memories

Midnight Memories, անգլօ-իրլանտական One Direction խումբին երրորդ ալպոմը։ Թողարկուած է 25 Նոյեմբեր 2013-ին։ Ալպոմը ստացաւ նկարագրութիւն՝ "փոքր-ինչ ռոքային հնչողութիւն", ի տարբերութիւն նախորդ աշխատանքի ։

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →